KRZYSZTOF TUR
SPOSOBY ZAPEWNIANIA JAKOŚCI W SZKOLE NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH OBSZARÓW PRACY GIMNAZJUM NR 1 W SEJNACH

MOCNE I SŁABE STRONY  DOSKONALENIE PLANOWANIA PROCES ZMIANY POSTAWA DYREKTORA ZESPÓŁ WARSZTATY 

UCZNIOWIE RODZICE NAUCZYCIELA EWALUACJA

W P R O W A D Z E N I E  

Kiedy wiosną 1999r. przystępowałem do konkursu, miałem pewne wyobrażenie szkoły, która jeszcze nie istniała. Starałem się przewidzieć szanse i zagrożenia nowej szkoły oraz, co było poniekąd faktem, moje słabe i mocne strony w roli dyrektora. 
Nie zdawałem chyba wówczas do końca sprawy, że tak wyobrażone Gimnazjum, jest tylko (a może aż) szkołą moich marzeń:

SZANSE1. Szkołę możemy tworzyć od podstaw.2. Gimnazjum rozwija kształcenie ogólne.3. Samorząd jest zaangażowany w sprawy oświaty.4. Rodzice chętnie współpracują ze szkołą.5. Instytucje lokalne pomogą polepszyć warunki pracy w szkole. ZAGROŻENIA1. Chaos prawno-organizacyjny.2. Trudno poszerzać ofertę w niektórych kierunkach kształcenia.3. Zbyt ubogi budżet.4. Rodzice nie lubią gwałtownych zmian w oświacie.5. Brakuje w regionie poważnych inwestorów.
MOCNE STRONY1. Własny budynek.2. Dobrze przygotowana młoda kadra pedagogiczna.3. Nacisk na pracę opiekuńczo-wychowawczą we współpracy z rodzicami.4. Rzetelna i szczegółowa informacja o szkole i jej celach.5. Dobra współpraca z samorządem lokalnym. SŁABE STRONY1. Nie zagospodarowane do końca otoczenie szkoły2. Brak środków na kształcenie nauczycieli.3. Brak na miejscu niektórych specjalistów i ośrodków opieki społecznej.4. Trudny dostęp do mass-mediów.5. Małe środowisko wywołuje nieraz sytuacje konfliktowe..




MOCNE STRONY1. Stosunkowo krótki staż pracy - nie wygasła chęć twórczego rozwoju, a zatem nie grozi zawodowe wypalenie się.2. Lider innowacji pedagogicznych.3. Docenia rolę samorządu uczniowskiego; ma doświadczenie w pracy z młodzieżą w wieku 15-19 lat.4. Poszukuje nowych form merytorycznej współpracy z rodzicami.5. Aktywnie uczestniczy w pracy samorządowej, co pozwala lepiej zrozumieć potrzeby środowiska. SŁABE STRONY1. Brak doświadczenia na stanowisku kierowniczym.2. Potrzeba wsparcia od liderów oświaty w celu przeprowadzenia w szkole niezbędnych szkoleń.3. Brak doświadczenia w pracy z młodzieżą w wieku 13-14 lat. 



Upłynął rok od wypracowania przeze mnie wizji gimnazjum. Praca kursowa jest dobrą okazją porównania jej z doświadczeniami pracy konkretnego zespłu, z którym mam zaszczyt pracować. 
Zbadanie kilku aspektów nie da jeszcze całościowego obrazu. Z tym trzeba będzie poczekać do pierwszego mierzenia jakości. 

I. DOSKONALENIE UMIEJĘTNOŚCI PLANOWANIA
...niepowodzenie w planowaniu oznacza
zaplanowanie niepowodzeń
R.R.Gallagher

Jeszcze na długo przed objęciem, po raz pierwszy w życiu, stanowiska kierowniczego uświadomiłem sobie, że czeka mnie długa, żeby nie powiedzieć wieczna, droga doskonalenia umiejętności planownia, organizacji i zarządzania oświatą. Dostrzegłem jednak wiele podobieństw pomiędzy planowaniem przez nauczyciela pracy z młodzieżą a kierowaniem zmianą przez dyrektora szkoły. 
Rozpoczęcie pracy w gimnazjum okazało się naturalną i totalną zmianą dla wszystkich członków zespołu. Zaplanować należało dosłownie wszystko, zaś pojęcie "zmiany" odnosiło się raczej do ludzi, do ich doświadczeń, nawarstwionych nawyków i rutyny.
Podobnie jak ja, chyba każdy przystępował do pracy w gimnazjum z przekonaniem, iż niezbędna będzie dodatkowa praca, a przede wszystkim konieczny okaże się element w s p ó ł p r a c y nad wypracowaniem 
w s p ó l n y c h c e l ó w, bez których trudno mówić o nowej, niepowtarzalnej jakości w edukacji.
Efektywność zmiany, jak podkreśla Danuta Elsner, jest jednak wypadkową sił napędowych i sił hamujących. W naszej, konkretnej sytuacji na starcie było o wiele więcej sił hamujących, mających główne swoje źródło w otoczeniu szkoły, która paradoksalnie dopiero powstawała! Nie przypuszczałem, że siłą napędową, bezwzględnie dynamiczniejszą od tamtej, okaże się wewnętrzne środowisko społeczności uczniowskiej i nauczycielskiej gimnazjum.
Jeszcze wakacyjna praca nowego zespołu nad trzyletnim planem nauczania i nad szkolnym zestawem programów miała ogromny wpływ na uświadomienie sobie, że od początku trzeba planować i dążyć do tego, aby wypracować wspólne cele: "co chcemy osiągnąć?" oraz "jak powinno być?"
Poszukiwanie priorytetów przeradzało się w poszukiwanie jakości!
Sądzę, że gdzieś wtedy zwiększyły się nagle umiejętności planowania, zwiększyła się też motywacja. Nauczycieli, którzy dzięki różnorodnym formom doskonalenia byli nieco bardziej "wtajemniczeni", wyżej oceniali prawidłowość własnych planów. Moim celem było nauczenie się konkretnego, precyzyjnego, uporządkowanego i jasnego schematu planowania, metody "małych kroków", a także zwiększenie sprawności działania oraz włączenie do pracy wielu osób z nowego zespołu. 

2. CZY POTWIERDZAJĄ SIĘ PRAWIDŁOWOŚCI ZACHOWAŃ LUDZI 
W PROCESIE ZMIANY?

Tajemnica polega na tym, żeby zawsze oczekiwać
czego chcemy,a nie czego nie chcemy.
T.Niwiński
Trudno określić, czy emocjonalne reakcje nauczycieli naszego zespołu, były takie jak na wykresie Holmesa. Na pewno żródła oporu wobec zmian były niejednorodne. Obawy przed nieznanym są często umiejętnie skrywane, dlatego też niektórzy nie przeciwstawiają się zmianom w sposób jawny. 
Bardzo szybko zdałem sobie sprawę, iż należy jak najwczesniej wyjaśnić ludziom, na czym zmiana ma polegać, a także co z niej wyniknie i dla kogo. O wiele trudniejsze okazały się próby włączania innych do uczestnictwa; wymagało to pewnej delikatności i łagodzenia kosztów zmian poprzez udzielanie wsparcia. Dopiero po kilku miesiącach doczekałem się pierwszych "agentów zmiany", ale opłacacało się trochę cierpliwości.
Teraz mogę stwierdzić, że bez dobrego uzasadniania każdej zmiany, bez posiedzeń samokształceniowych rady ( chociaż z tego powodu było trochę narzekań) oraz bez doceniania zaangażowanych trudno byłoby przezwyciężyć występujący opór wobec zmiany, tym bardziej że sam nie zawsze zdobywam się na optymizm.
Warto mieć zawsze pod ręką kilka przestróg Danuty Elsner:
- "zmiany nie można wprowadzać odgórnym zarządzeniem"
- "zmiana jest bardziej podróżą w nieznane, niż przepisem kucharskim do ścisłego zastosowania"
- "tak samo ważny jest wkład indywidualny, jak i zespołowy".
1. POSTAWA DYREKTORA.
Jeśli chcesz, aby ludzie zrobili dla ciebie dobrą pracę,
daj im dobrą pracę do zrobienia.
Herzberg

Z powyższych rozważań wynika, jak ważną rolę do odegrania w planowaniu i całym procesie zmiany ma dyrektor szkoły. Podstawowe znaczenie mają jego relacje z otoczeniem, jak również stosunek do samego siebie.
Analiza samobadania dotyczącego moich skłonności kierowniczych wykazała, że skłonności charyzmatyczne i skierowane na wynik biorą niznacznie górę nad skłonnościami analitycznymi oraz interaktywnymi. Tak samo moje zdolności do samoodnowy i zwiększania wydajności pozostawiają daleko w tyle umiejętność budowania zespołu , wspierania, a także rozsądku! Taki wynik daje wiele powodów do zmartwień, ale z drugiej strony uświadamia mi, że muszę poszukiwać ludzi, którzy będą chętni do pracy ze mną. Wiedza bowiem nie wystarcza do wdrożenia procesu zmian.
Niezmiernie ważne są czynniki motywujące dyrektora do pracy. Moją motywację do pracy oddaje następujący hierarchiczny porządek, począwszy od najważniejszego:

1. ODPOWIEDZIALNOŚĆ
2. RODZAJ I ZAKRES PRACY
3. WSPÓŁPRACA Z INNYMI
4. OSIĄGNIĘCIA W PRACY
5. UZNANIE I POCHWAŁY
6. AWANS
7. MOTYWY FINANSOWE
8. STOSUNKI Z PRZEŁOŻONYM

2. UCZĄCA SIĘ ORGANIZACJA.
Dopóki zespoły nie będą mogły się uczyć,
organizacja nie będzie w stanie tego czynić.
P.M.Senge

Rozwój zespołu dokonuje się stopniowo. Pojawiające się od początku istnienia gimnazjum trudności prowadzą do wspólnego rozwiązywania problemów, które stoją przed zespołem. To wpływa na jego konsolidację, konieczność poszukiwania sposobów rozwiązywania zadań i procedur postępowania z udziałem wszystkich uczestników. Celem takich działań jest niewątpliwie osiągnięcie przez zespół dojrzałości, którą cechują: elastyczność, otwartość, zaufanie, uczciwość, współdziałanie, konstruktywna konfrontacja oraz stały monitoring i pozyskiwanie informaqcji zwrotnej. 
Jak osiągnąć ten ideał? Czy nasz zespół się do niego zbliżył?
Przede wszystkim - nic na siłę! Należy zauważyć i docenić różnorodność autentycznego zespołu. W każdym zespole niezastąpione są bowiem role lidera, "siewcy", sędziego, pragmatyka, a także sceptyka.
Warto zawsze pamiętać, że niezależnie od roli udział w zespole daje członkom poczucie większego wpływu na swoje życie. Zauważyłem, że oczekiwania wobec samego siebie mają swoje przełożenie na oczekiwania względem nauczycieli. Niezależnie od litery prawa i decyzji administracyjnych szkoła, która naucza, jednocześnie jest uczącą się organizacją. 

3. TRUDNOŚCI Z HARMONOGRAMEM I DELEGOWANIEM UPRAWNIEŃ.


Człowiek systematycznie pozbawiany latami wszelkiej okazji do myslenia
istotnie od niego się odzwyczaja i usamodzielniony zbyt późno,
nie wie co ma z tą samodzielnością robić.
S.Kowalewski
Doświadczyłem w pracy z zespołem pewnej prawidłowości: o ile dawało się przekonać ludzi do zmiany, o tyle o wiele trudniej było ten entuzjazm podtrzymać i sprawić, aby zmiana przerodziła się w jakościowy proces. 
Barierą główną okazał się czas, a raczej trudność z jego organizacją. 
Danuta Elsner podpowiada, jak można racjonalnie zorganizować czas indywidualny, szczególnie w odniesieniu do dyrektora:


1. Bez jasno wytyczonego celu nie przystępuj do pracy
2. Pracuj zgodnie z planem
3. Koncentruj się na priorytetach
4. Na zadania trudne wykorzystuj lepszy czas
5. Nie przyzwyczajaj innych, że masz zawsze czas
6. Niezbędne informacje miej zawsze pod ręką.


Moim zdaniem o wiele trudniej zorganizować czas dla całej grupy. Zawsze bowiem znajdzie się ktoś, kto się wyłamie z ustalonego porządku.
Żeby nie zamienić się wówczas w surowego sędziego, warto spróbować przestać tracić czas na zajmowanie się sprawami, które z powodzeniem może wykonać ktoś inny. 
Z początku uważałem, że wiele spraw sam załatwię najlepiej, a ponadto uniknę pomyłek. Niestety, a może właśnie całe szczęście, ten indywidualizm źle wpływa na jakość i terminowość załatwianych spraw. 
Dzięki delegowaniu uprawnień, a nawet "władzy", wiele spraw może być załatwionych lepiej i szybciej, a pracownicy poczują się bardziej docenieni. 
Pora przyjrzeć się z bliska niektórym wynikom pracy naszego zespołu na przykładzie dwóch obszarów pracy gimnazjum: oceniania i samorządności uczniowskiej.
Na początku pracy w gimnazjum stanęliśmy przed bardzo trudnym zadaniem przygotowania wewnątrzszkolnego systemu oceniania. Mieliśmy tylko rozporządzenie MEN oraz podstawę programową. Pomimo iż nieliczni z nas byli już po kursie pomiaru dydaktycznego, to jednak poprosiliśmy o pomos z zewnątrz. We wrześniu 1999r. moderator ODN miał z nami intensywne szkolenie WDN na temat samej filozofii oceniania oraz potrzebnych technik i procedur do pracy nad SSO. 
W czasie prac nad zasadami oceniania równolegle trwały konsultacje z rodzicami i uczniami naszego Gimnazjum, za które odpowiedzialni byli wychowawcy klas. Trzeba obiektywnie stwierdzić, że rodzice podeszli do problemu dość pasywnie. Przyczyną mogło być zbyt słabe wyjaśnienie wagi problemu, a jednocześnie zadziałał stereotyp, że oceniania istotne jest jedynie na koniec roku szkolnego.
Owocem naszej dwumiesięcznej pracy były Zasady Oceniania, które weszły do Statutu Gimnazjum.
Miałem świadomość, że nasza zespołowa praca nad zasadami oceniania wynikała przede wszystkim z potrzeby chwili. Aby myśleć o całym Szkolnym Systemie Oceniania oraz o jakościowym planie rozwoju nowej szkoły należało popracować nad integracją i doskonaleniem umiejętności zespołu, ale w połączeniu z pozyskiwaniem informacji zwrotnej od całego środowiska naszego Gimnazjum.
Jeszcze we wrześniu przeprowadziliśmy dwudniowe warsztaty z udziałem grupy rodziców oraz całej młodzieży. Prowadzący je Michał Józef Kawecki miał na celu integrację nowego środowiska, a także wspólne wyznaczenie priorytetowych zadań gimnazjum.
Oto jak się przedstawiają wyniki niektórych ankiet:

Mamy nadzieję, że wyniki ankiet posłużą do świadomego planowania rozwoju Gimnazjum nr1 w Sejnach jako "Gimnazjum jakości", czyli szkoły tworzącej nową kulturę uczenia się.



PROGRAM WARSZTATÓW:


PIĄTEK 24 WRZEŚNIA

9.00 - 12.30 WARSZTATY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

13.00 - 16.00 INTEGRACJA ŚRODOWISKA NOWEJ SZKOŁY
WARSZTATY SZKOLENIOWE DLA NAUCZYCIELI (CZĘŚĆ I)

17.00 - 19.00 WARSZTATY INTEGRACYJNE DLA RODZICÓW


SOBOTA 25 WRZEŚNIA

9.00 - 15.00 EDUKACJA DZIECI Z RODZIN PATOLOGICZNYCH W ZREFORMOWANEJ SZKOLE JAKO WAŻNY ELEMENT PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO SZKOŁY 

WSZYSTKIE SPOTKANIA PROWADZIŁ MICHAŁ KAWECKI - PSYCHOLOG I TERAPEUTA, LIDER NIEZALEŻNEGO CENTRUM EDUKACYJNEGO W SZCZECINIE, CZŁONEK ZARZĄDU EUROPEJSKIEGO STOWARZYSZENIA RODZICÓW
/ EPA - EUROPEAN PARENTS ASSOCIATION / Z SIEDZIBĄ W BRUKSELI, UCZESTNIK SZEREGU KONGRESÓW KRAJOWYCH I MIĘDZYNARODOWYCH W DZIEDZINIE EDUKACJI, AUTOR PONAD 60 PUBLIKACJI BADAWCZYCH

ODPOWIEDZI ANKIETOWE UCZNIÓW


Co powinno wyróżniać gimnazjalistę od ucznia szkoły podstawowej ?

1. Lepsze zachowanie.
2. Większa odpowiedzialność.
3. Surowsze kryteria zachowania.
4. Mądrzejssy, kulturalniejszy.
5. Daje wzór innym.
6. Nie zaśmieca terenu szkoły.
7. Na każdą lekcję jest przygotowany.
8. Nie spóźnia się na lekcje.
9. Nie używa brzydkich słów.
10.Nosi identyfikator.
11.Ma dobry stosunek do nauczycieli.
12.Pomaga słabszym.
13.Nie kradnie.
14.Zmienia obuwie.
15.Ma wyższy poziom wiedzy.


Wzór osobowy nauczyciela i wychowawcy.

1. Traktuje wszystkich uczniów jednakowo.
2. Ma dobry kontakt z młodzieżą.
3. Jest wzorem dla uczniów.
4. Stwarza miłą atmosferę na lekcji.
5. Jest pogodny, wesoły i miły.
6. Wyrozumiały i cierpliwy.
7. Nie krzyczy ale stara się wytłumaczyć niezrozumiały dla ucznia temat.
8. Sprawiedliwie ocenia uczniów.
9. Umie docenić wysiłek ucznia.
10.Ciekawie prowadzi zajęcia.
11.Organizuje wycieczki.
12.Jest nie tylko nauczycielem ale i przyjacielem.

Wybór: Jaką szkołę wybrać?



A - pełną luzu, miłą ale z niskim poziomem nauczania
B - szkołę zdyscyplinowaną, z dużymi wymaganiami ale z wyższym poziomem nauczania

Spośród 18 uczniów, 17-stu wybrało Gimnazjum typu B - szkołę zdyscyplinowaną, z dużymi wymaganiami, ale dającą lepszy poziom nauczania.




Wybór uczniów: 

A - Szkoła, która dzieli uczniów na lepszych i gorszych (zdolnych i mniej zdolnych)
B - Szkoła, która traktuje wszystkich uczniów jako zdolnych, utalentowanych

Większość uczniów zdecydowała, że podział ten jest niesprawiedliwy.
- uczniowie mający niższą średnią czują się gorszymi, co nie jest zgodne z prawdą.
Nieliczni byli za podziałem, ponieważ widzieli w tym większe możliwości rozwoju dla siebie.


WYPOWIEDZI ANKIETOWE RODZICÓW

Oczekiwania rodziców:

GIMNAZJUM POWINNO BYĆ SZKOŁĄ:

1.Bezstresową.
2. Dającą poczucie bezpieczeństwa.
3. Życzliwą dziecku.
4. Z wysokim poziomem nauczania.
5. Sprawiedliwą.
6. Mądrze wychowującą.
7. Rozwijającą zainteresowania (umie odkryć talenty uczniów).
8. Mądrze traktującą słabszego ucznia.
9. Z miłą atmosferą na lekcjach.
10.Z wysoką kulturą słowa.
11.Estetyczną

WYPOWIEDZI ANKIETOWE NAUCZYCIELI

Porywająca wizja szkoły.
Widziana oczami nauczycieli Gimnazjum.

1. Wysoki poziom nauczania.
2. Dobrze przygotowana, otwarta na wszelkiego rodzaju innowacje.
3. Wzajemne poszanowanie, zrozumienie i zaufanie.
4. Konstruktywna współpraca z rodzicami.
5. Otwarta na współpracę: 
a) z innymi szkołami
b) ze środowiskiem lokalnym
6. Szkoła pielęgnująca tradycje patriotyczne i wychowująca w duchu wartości ogólnoludzkich.
7. Wygląd estetyczny szkoły.
8. Operatywny dyrektor.
9. Wszelkie szkolenia i kursy finansowane przez Kuratorium i Władzę.
10.Godne zarobki.
11.Atmosfera wsród nauczycieli.


Szkoła naszych marzeń:

1. Rozwijanie pomocy koleżeńskiej.
2. Rozwijanie działalności kulturalnej (przedstawienia, teatrzyki, wycieczki).
3.Atmosfera przyjazna-życzliwa uczniom.
4. Mniej elementów stresujących (klasówek,sprawdzianów).
5. Organizacja programu nauczania uwzględniająca dłuższe przerwy, ferie, wakacje i zmniejszenie obowiązkowych godzin zajęć (do 4 dziennie).
6. Bezpieczeństwo na terenie szkoły (zabezpieczenie przed kradzieżami).
7. Basen, siłownia, stołówka.
8. Wyposażenie pracowni.
9. W każdym widzieć człowieka równego sobie.
10.Poczucie bezpieczeństwa.
11.Powstanie radia szkolnego.
12.Żeby w klasie były same ładne i ostre dziewczyny.
13.Komputery i internet.
14.Żeby lekcje trwały 20 minut.
15.Mało klasówek.
16.Po cztery dni w szkole.
17.Żeby nie było jedynek.
18.Brak kłótni i sporów pomiędzy uczniami.
19.Niezmienianie butów.


Wiosną tego roku zorganizowałem szkolenie WDN na temat sposobów zapewniania jakości w gimnazjum.


Punktem wyjścia do rozważań nad jakością w szkole stał się artykuł Marii Kalinowskiej- "Gimnazja jakości"- zamieszczony w nr 1/2000 "Gimnazjum".
Głównym celem szkolenia była konfrontacja wskazanych przez Marię Kalinowską obszarów i zadań pracy gimnazjum z naszymi wyborami:


Obszar wskazany przez zespół jako najważniejszy - Zachowanie uczniów

1). szczegółowy opis aktualnej sytuacji w danym zakresie:

-niszczenie mienia szkoły i otoczenia (brak zmiany obuwia, zaśmiecanie, niszczenie ławek, lamperii, kontaktów), -złe zachowanie (palenie papierosów, wulgaryzm, brak szacunku dla pracowników szkoły, dokuczanie słabszym, niewłaściwe zachowanie na lekcjach), -brak chęci do pozytywnych zachowań, - mimo wielokrotnych uwag brak pozytywnych reakcji ze strony uczniów, -złe zachowanie w czasie przerw międzylekcyjnych, -negatywny wpływ pojedynczych uczniów na zachowanie większych grup, -konflikty między uczniami z różnych środowisk (społeczne, materialne, narodowościowe)


2). oczekiwany obraz, jak powinno być:

-dbać o wygląd szkoły ( zmieniać obuwie, nie zaśmiecać szkoły i otoczenia,) - "dobro wspólne to dobro moje", -uczniowie powinny zachowywać się kulturalnie, - tolerancja, -współpraca między uczniami, -otoczenie opieką słabszych uczniów pod względem fizycznym, emocjonalnym, intelektualnym, -uczniowie biorący udział w procesie kształcenia się, w życiu szkoły, - szanować własne i cudze mienie, 

3). sposoby dojścia do stanu oczekiwania:

-większa współpraca z rodzicami ( spotkania klasowe, rozmowy indywidualne, częstsze spotkania z rodzicami uczniów sprawiających kłopoty) -rozmowy z uczniami i wyjaśnianie ich zachowań, -propagować wzorce pozytywne, -reagować konsekwentnie na wszelkie przejawy niewłaściwego zachowania uczniów, -przestrzegać szkolnego regulaminu oceniania uczniów za zachowanie, -w szkole co jakiś czas powinny odbywać się apele na których powinno się zwracać uwagę dotyczącą zachowań uczniów, mówić o sprawach rażących , żeby uczniowie wiedzieli i czuli, że wszyscy dbają o szkołę, że szkoła zwraca uwagę na zachowanie, kulturę osobistą uczniów, -zainteresować większość (dużą część) działalnością na rzecz całości (pozostałych), doprowadzić do sytuacji podziwiania uczniów o pozytywnych osiągnięciach i chęć naśladowania ich, - etat pedagoga szkolnego, który służyłby fachową poradą w sytuacjach szczególnie problematycznych: warsztaty, zajęcia pozalekcyjne, -organizowanie wspólnych zajęć pozalekcyjnych (biwaki, obozy) w celu integracji uczniów, 


Obszar drugi - Współpraca szkoły z rodzicami


1). szczegółowy opis aktualnej sytuacji w danym zakresie:

-małe zainteresowanie rodziców sprawami szkoły, -organizowane są wywiadówki z rodzicami a) kontakty ze szkolą ograniczają się do wywiadówek i nagłych wezwań, b) nie zgłaszają się rodzice uczniów sprawiających kłopoty wychowawcze i słabo uczących się, -problemy uczniów i szkoły pozostawione dyrekcji i nauczycielom, -środowiska lokalne nie wykorzystują w pełni potencjału tkwiącego w szkołach , - nie ma możliwości pełniejszego współuczestnictwa w życiu społeczności lokalnej, 


2). oczekiwany obraz jak powinno być:

-częstszy kontakt rodziców z wychowawcami, -większe zaangażowanie w życie klasy i szkoły, -powinni chętnie i aktywnie uczestniczyć w organizowanych akcjach, -większe zainteresowanie i ewentualna pomoc materialna w trudnej sytuacji szkolnictwa, -rodzice powinni regularnie dowiadywać się o postępach dziecka w nauce , ustalać z nauczycielem jakie są możliwości ich dziecka i jak zaplanować jego przyszłość.


3. sposoby dojścia do stanu oczekiwanego:

-angażować bardziej rodziców w życie szkoły, -częstszy kontakt z poszczególnymi nauczycielami, -przeprowadzać otwarte lekcje, -zaproszenia rodziców do szkoły, jeżeli brak kontaktu-wizyty domowe, -przełamanie barier w kontaktach nauczyciel -rodzice, -systematyczna i rzetelna praca organizacji zrzeszających młodzież, -podziękowania rodzicom za pomoc, 

Obszar trzeci - Ocenianie

1). szczegółowy opis aktualnej sytuacji w danym zakresie:

-ocena za wiedzę encyklopedyczną, ocenia się ucznia za to czego nie umie, brak szkolnego SSO (szczegółowe kryteria oceniania), -wspólne, ogólne zasady, -brak szczegółowych kryteriów ocen zachowania, 


2). oczekiwany obraz, jak powinno być:

-powinno się oceniać za to co uczeń umie, czego nauczyciel go nauczył, uczeń powinien wiedzieć czego ma się nauczyć i za jakie umiejętności i wiedzę otrzyma jaką ocenę, -pewność wymogów, jasny system oceniania, wszystkie oceny cząstkowe powinny być jednakowo ważne, nie tylko te z dłuższych prac kontrolnych. 


3). sposoby dojścia do stanu oczekiwanego:

-opracować szkolny system oceniania, -opracować szczegółowe kryteria oceniania z przedmiotów, -praca w zespołach, -diagnoza wyników z półrocza, -analiza istniejących przepisów i materiałów szkoleniowych, -PSO i SSO, -ewaluacja, -szansa poprawienia oceny zwłaszcza negatywnej, -kryteria wymagań na poszczególne oceny przed każdą pracą pisemną (dział).



Nauczyciele tym razem w sposób naturalny sami wskazali, że należy zająć się SSO. Wykorzystałem ten moment do powałania dwóch zespołów międzyprzedmiotowych, wraz z ich liderami, do pracy nad konkretnymi rozdziałami projektu dokumentu SSO. Powstał harmonogram spotkań zespołów, a liderzy podzielili zadania. 
Przyponiałem wówczas o potrzebie pozyskiwania informacji zwrotnej, a jako przykład podałem wyniki ankiety dotyczącej mojej pracy na języku polskim. Ankieta objęła 64 uczniów klas pierwszych gimnazjum:

PYTANIA ZWIĄZANE ZE STOPNIEM OPANOWANIA PRZEDMIOTU
ZE SKALĄ OCEN 1-6
pytanie odpowiedzi
Jaką ocenę wystawiłbyś sobie z przedmiotu? (skala 1-6) 1-0 2-3 3-17 4-33 5-10 6-1
W jakim stopniu nauczyciel pomógł Ci zrozumieć lekcje? (skala 1-6) 1-3 2-4 3-17 4-24 5-10 6-6
W jakim stopniu wiedzę lekcyjną wykorzystywałeś w zadaniach, ćwiczeniach, zabawach? (skala 1-6) 1-5 2-3 3-19 4-24 5-9 6-4
Jak oceniasz zainteresowanie nauczyciela Twoimi postępami? (skala 1-6) 1-7 2-10 3-14 4-17 5-14 6-2
Jak oceniasz stopień trudności w uczeniu się z tego przedmiotu? (skala 1-6) 1-1 2-4 3-16 4-23 5-12 6-8
ANKIETA BEZ SKALI OCEN
Czy lubisz przedmiot? tak-36 nie-13 trochę-14 nie wiem-1
Czy chciałbyś codziennie uczyć się tego przedmiotu? tak-11 nie-51 nie wiem-2
Zadanie domowe odrabiasz na ogół jako: pierwsze- 5 ostatnie- 6 pośrodku-5 różnie-48
Które zagadnienia omawiane sprawiły Ci trudność? literatura-7 gramatyka-10 nic-3 intr. wierszy- 3 wszystko- 1 nie wiem-1 ortografia- 1 bez wyjaśnień- 6 skrótowce-8 teksty-1 teza i hipoteza-1 językowe-3 niektóre-1
Uważasz, że w tym czasie zostały przez Ciebie dobrze opanowane: literatura-5 tak-13 nie- 13 średnio-7 analiza wierszy-1 gramayuka-4 brak odpowiedzi-14 chyba-2
Twoim zdaniem należłoby powtórzyć: skrotowce- 2 nie-10 ortogfafia-2 bez odpowiedzi-2 językowe-9 lektury-1 tak-3 gramatyka-5 wypracowania-1
Na lekcjach w porównaniu Twoja praca była: większa-5 mniej więcej taka sama- 45 mniejsza-8 bez odpowiedzi-4
PYTANIA DOTYCZĄCE ATRAKCYJNOŚCI LEKCJI I METOD PROWADZENIA ZAJĘĆ
Czy wykorzystywanie czasu lekcji i tempo było na ogół właściwe? tak-50 nie-11 czasami- 5
Czy były możliwości samodzielnego rozwiązywania problemów? tak- 49 nie- 8 czasami-7
Czy nauczyciel dbał o to, by treść lekcji była była dobrze opanowana? tak-53 nie-7 czasami-4
Czy jekcje były: interesujące-23 nudne-20 różnie-17brak odpowiedzi-2
PYTANIA DOTYCZĄCE POSTAWY NAUCZYCIELA WOBEC UCZNIóW
Co Ci się podobało w lekcjach? wszystko-6 trochę tak-2 nic-16 monotonność-1 wiersze-6 halas-4 klasówki-3 bierność klasy-1 nie wiem-8 praca domowa-6 humor-1 dyskusje-7 lektury-8 notatki-1 większość-1 bez odpowiedzi-2 praca samodzielna-2 styl prowadzenia-2 nuda-4 dyscyplina-2 pytania-1
Czy poza lekcjami były możliwości kontaktu z nauczycielem? tak-52 nie-6 czasami-6
Czy oceny były sprawiedliwe? tak-46 nie-8 nie wiem-2 czasami-8
Czy opinie uczniow były wysłuchiwane i uwzględniane? tak-50 nie-5 nie wiem-2 trochę-7
Jaka była postawa nauczyciela wobec uczniów? dobra-36 zła-2 brak porządku-2 uwagi-1 normalna-2 cierpliwa-2 konsekwentna-2 miła-1 sprawiedliwa-8nerwowa-5 różna-2 
Czy nauczyciel ma poczucie humoru? tak-47 czasami-10 nie-7


Mam nadzieję, że niektórzy nauczyciele także odważą się na przeprowadzenie podobnej ewluacji swojej pracy przez uczniów. Bez tego powstający dokument SSO może być zbyt odległy od rzeczywistości.

Warsztaty z Michałem Kaweckim udowodniły, że młodzież gimnazjalna jest jak najbardziej dojrzała do demokratycznych poczynań w swojej nowej szkole. 
Bardzo szybko i prawie bez zakłóceń przebiegał proces wewnętrznej integracji uczniów z różnych szkół; nie sprawdziły się na szczęście obawy rodziców i nauczycieli. Młodzież udowodniła, iż wyżej ceni koleżeństwo, przyjaźń i współpracę. 
Dlatego też w październiku 1999r. bardzo sprawnie i ciekawie przebiegły pierwsze demokratyczne wybory Rady Samorządu Uczniowskiego Gimnazjum. 
Cierpliwie czekałem aż młodzież sama wynegocjuje z nauczycielami swojego opiekuna. Były pewne trudności, ale samodzielnie dokonali niezwykle trfnego wyboru.
Jednym z głównych celów demokratyzacji uczniów było otwarcie na zewnątrz. Mamy ogromne szczęście uczestniczenia w programie MEN i Fundacji "Wyzwania" dla gimnazjalnych samorządów uczniowskich pod nazwą "ŻYRAFA". 
Warsztaty Samorzodów Uczniowskich w Ministerstwie Edukacji Narodowej mają na celu, obok udzielenia pomocy merytorycznej kilkunastu wybranym szkołom, tworzenie bazy danych: informacyjnej i pomocowej, dla wszystkich samorządów. Do współpracy zaproszono gimnazja szczególnie kreatywne, które mimo bardzo krótkiego stażu wykazały się dużą aktywnością.
Już po raz drugi Samorząd Uczniowski Gimnazjum nr1 w Sejnach wraz z opiekunem reprezentowali naszą szkołę na warsztatach "Budowanie samorządności uczniowskiej w gimnazjach", organizowanych przez MEN w Warszawie. Są to zajęcia, w których udział biorą zaproszone samorządy uczniowskie gimnazjów z całej Polski. Warsztaty te to trzydniowy okres ciężkiej pracy.To na tych warsztatach została nawiązana współpraca z Gimnazjum w Szczawnicy, gdzie nasza młodzież została zaproszona na spotkanie regionalne gimnazjalistów z Polski i Słowacji jeszcze w tym roku szkolnym. 

Z A M I A S T            Z A K O Ń C Z E N I A

Zespołowa praca nad zapewnianiem jakości w szkole wymaga zaangażowania sprawców wielu z pozoru drobnych zmian, które razem wzięte dość szybko urastają do rangi lokalnych działań transformacyjnych zmieniających szkołę i środowisko, w którym funkcjonuje. 
Drugim wnioskiem, jaki wypływa z powyższych rozważań, jest przekonanie, że tylko stałe doskonalenie wręcz każdego elementu procesu rozwoju szkoły zapewnia podwyższanie poziomu jakości. Sukces ten jest możliwy dzięki osadzeniu wszystkich innowacji w odpowiednich formach organizacyjnych. 
Spójna strategia, konsekwentnie realizowany plan ukształtują indywidualny charakter zmiany, który z czasem nada szkole niepowtarzalny wizerunek.
Ponad procedurami i całą wiedzą o zmianie oraz jakości unosi się jednak atmosfera, która tylko dzięki pozytywnemu nastawieniu i otwartości na dialog ze wszystkimi może nadać właściwy kierunek rozwoju. 
Jaka w tym wszystkim jest rola dyrektora, to już po części starałem się odpowiedzieć. Niewątpliwie musi on nieustannie zadawać pytanie "Kim jestem?", bowiem jedynie refleksyjny praktyk, z całą swoją naturalną, a więc i w jakiejś części ułomną, osobowością, zdolny będzie do aktywności, nadziei i samokrytycznej oceny. Refleksja nad praktyką winna odbywać się przed, w trakcie i po zakończeniu działania. Rozmowa z samym sobą uchroni odrobinę prywatności i samotności, która nawet w pracy zespołowej wydaje się być niezbędna. 
Powodzenie zmian - pisze Danuta Elsner - wprowadzanych w systemie edukacji jako określonej całości, jak i w jego poszczególnych elementach: szkołach, placówkach i instytucjach oświatowych, zależy w dużej mierze od "ładunku" refleksji włożonego przez nauczycieli i kadrę kierowniczą w zrozumienie filozofii zmiany i w przełożenie jej na konkretne działania praktyczne podejmowane na własnych stanowiskach pracy.
B I B L I O G R A F I A

Dzierzgowska I., Szkoła dyrektorów. Warszawa 1994.
Ekiert-Grabowska D, Oldroyd D., Kierowanie zmianą. Materiały TERM.
Elsner D., Doskonalenie kierowania plcówką oświatową. Chorzów 1999.
Elsner D., Stwórzmy wspaniałe przedszkole. Materiały samokształceniowe dla dyrektorów. Cz. 1-2. Chorzów 1996.
Goźlińska E., Rady pedagogiczne inaczej. CODN, Warszawa 1999.
Integracja środowiska nowej szkoły: uczniów, rodziców i nauczycieli. Materiały z warsztatów w Gimnazjum nr 1 w Sejnach, prowadzonych przez M. Kaweckiego. Sejny 1999.
Jak tworzymy szkołę promującą zdrowie. Praca zbiorowa pod red. B. Woynarowskiej. Warszawa 1995.
Pielachowski J., Organizacja i zarządzanie oświatą i szkołą. Poznań 1997.
Radwan Z., Rozwój organizacyjny szkoły. Materiały TERM.
Sposoby zapewniania jakości w Gimnazjum nr 1 w Sejnach. Materiały szkolenia WDN. Sejny 2000.
Szczypiń J.M., Słabiński J.C., Materiały szkoleniowe.
Tur K.,Rola informacji zwrotnej w pracy nauczyciela i jego samorozwoju. [W:] Szkoła: edukacja- dialog- partnerstwo. Praca zbiorowa pod red. Jana Kropiwnickiego Jelenia Góra 1998.
Wlazło S.,Mierzenie jakości pracy szkoły. Cz. 3. Wrocław 1999.